Nguyễn Quang Thạch: “Trong cuộc đời phải có một cái gì đó để làm, để đeo đuổi đến cùng”


"Đeo đuổi mục tiêu, khát vọng của cuộc sống là hết sức quan trọng"

Hiện đang là Giám đốc Trung tâm hỗ trợ tri thức và phát triển cộng đồng (Trực thuộc Hội liên hiệp Khoa học và Kỹ Thuật Việt  Nam), anh Nguyễn Quang Thạch được mọi người gọi bằng những cái tên như “kẻ hành khất sách” hay “gã ăn mày sách” bởi dự án mà anh đang theo đuổi: Tủ sách dòng họ (2007 – nay) – một mô hình giúp các dòng họ ở làng quê Việt  Nam xây dựng tủ sách, với mong muốn sách hóa nông thôn, nâng cao dân trí cho cộng đồng.

Hiện nay số lượng tủ sách của anh đã lên đến con số 71 và mô hình đã được nhân rộng ở 20 tỉnh thành.

Điện thoại: 0912.188.644/01685116999
Email: sachchonongdan@gmail.com hoặc hotronongthon@gmail.com
Website: www.sachlangque.net

IY: Điều gì khiến anh quyết tâm đưa sách về nông thôn?

Anh Thạch: Anh mong muốn đóng góp vào tiến trình “sách hóa nông thôn” và nâng cao dân trí trên phạm vi đại chúng. Thông thường 1 đứa trẻ thành phố từ lớp 1 đến lớp 12 học được từ 300 – 1000 cuốn sách, còn trẻ em ở nông thôn chỉ đọc được từ 30 – 200 cuốn. Chính sự chênh lệch về khả năng tiếp xúc với sách tạo ra sự chênh lệch rất lớn về tri thức chung. Ví dụ khi thi đại học có thể một số  em ở nông thôn có thể đạt điểm cao hơn nhưng vẫn có sự chênh lệch lớn về mặt nhận thức và tư duy; phông văn hóa, chiều dày giáo dục và cách ứng xử trong đời sống thấp hơn rất nhiều so với nhiều sinh viên ở thành thị.

IY: Vậy mục tiêu của anh là gì?

Anh Thạch: Mục tiêu của anh là từ đứa trẻ 6 tuổi đến cụ già 80 tuổi đều có thể đọc sách, tiếp cận với tri thức để tạo ra ảnh hưởng và tác động giữa và trong các nhóm. Những người cùng một lứa tuổi sẽ chia sẻ, truyền đạt kiến thức với nhau; người già có thể hướng dẫn người trẻ. Trẻ em 3 – 4 tuổi, dù chưa biết đọc nhưng vẫn mượn sách về để xem tranh. Những bức tranh này khiến các em khao khát đến với sách hơn.

 

"Mục tiêu của anh là từ đứa trẻ 6 tuổi đến cụ già 80 tuổi đều có thể đọc sách, tiếp cận với tri thức"

IY: Tại sao anh lại chọn dòng họ chứ không phải các tổ chức chính trị xã hội khác?

Anh Thạch: Đây là kết quả của quá trình nghiên cứu rất dài trước đó về văn hóa dòng họ của nông thôn Việt Nam. Ở nông thôn có một hệ thống các chi hội của phụ nữ, chi hội cựu chiến binh, v.v. Nhưng với những đặc tính cộng đồng mình, những chi hội này hoạt động hiệu quả không cao bằng kết cấu dòng họ. Con người ai cũng muốn dòng họ của mình khá lên, vượt lên những dòng họ khác. Đây là một yếu tố rất nhân bản tích cực, nếu có thể khai thác lồng ghép với những việc làm tốt thì kết quả đạt được sẽ tốt.

IY: Anh phân loại nội dung sách đưa về các dòng họ như thế nào:

Anh Thạch: Mục tiêu của anh là đưa cái tốt cái đẹp về cho dân chúng nên trước hết đó phải là những quyển sách “sạch”. Thứ nhất, các đầu sách tuyệt đối không làm ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và thuần phong mỹ tục văn hóa Việt Nam và đương nhiên phải các nhà xuất bản trong nước ấn hành; và thứ hai,  sách phải phù hợp với mặt bằng dân trí nông thôn. Anh phân loại ra thành 5 nhóm:

- Nhóm 1: sách văn học gồm truyện thơ cho mọi tầng lớp;

- Nhóm 2: sách nông nghiệp, y học, khoa học thưởng thức như cách phòng chống sâu bệnh hại lúa, cách phun thuốc trừ sâu giảm thiểu độc hại, sách dạy chăm sóc con và chính mình cho các bà mẹ đang mang thai;

- Nhóm 3: sách đạo đức như sách về Hồ Chí Minh, Ghandi, Abraham Lincoln vì họ là những con người mẫu mực, có khát vọng. Sách pháp luật có Luật dân sự, Luật Đặc xá, v.v.

- Nhóm 4: sách lịch sử vì anh muốn những đứa trẻ nông thôn biết về lịch sử của tổ tiên mình, về Trần Hưng Đạo, Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Lý Công Uẩn, Trưng Trắc Trưng Nhị, v.v.

- Nhóm 5 là nhóm sách tổng hợp: Toán nâng cao, Văn nâng cao, sách tiếng Anh, từ điển v.v.

Khởi hành từ trường đại học đầu tiên của Việt Nam

IY: Tết Nguyên đán năm 2010 anh đã thực hiện một chuyến đi xuyên Việt để tuyên truyền cho mô hình tủ sách dòng họ. Anh có thể chia sẻ thêm về chuyến đi này được không ạ?

Anh Thạch: Mục đích của chuyến đi xuyên Việt là anh mong muốn hàng chục nghìn dòng họ đang có quỹ khuyến học nghĩ đến chuyện làm tủ sách. Anh một mình đi 1939 km bằng xe máy, đi từ Hà Nội đến Đà Nẵng vô cùng vất vả, trời lạnh mà gió và mưa tát vào mặt nhưng trong lòng lại rất phấn chấn. Anh đi qua những địa phương giáp Hà Nội thấy nhiều người nông dân vẫn đang chăn trâu trong chiều mùng một Tết.

 

Ở một bản khác anh thấy ba bốn người tâm thần đang ngồi bên đường. Anh hy vọng rằng một phần kết quả của việc mình làm hôm nay sẽ góp phần thay đổi cho 30-50 năm sau; những người thần kinh sẽ không phải ngồi bên đường nữa mà được đưa vào trại tâm thần, được chăm sóc trong ngày Tết; những người nông dân mùng 1 Tết sẽ được đi chơi; những đứa trẻ không bị dị tật do bố mẹ không biết những kiến thức cơ bản về sức khỏe sinh sản….

Qua chuyến đi đã có nhiều người xa quê về hỗ trợ dòng họ làm tủ sách ở Phú Yên, Quảng Nam, Thanh Hóa, Nghệ An v.v.

Anh mong "những người thần kinh sẽ không phải ngồi bên đường nữa mà được đưa vào trại tâm thần, được chăm sóc trong ngày Tết"

IY: Khi bắt đầu xây dựng mô hình này anh gặp những khó khăn gì?

Anh Thạch: Anh nhớ có 1 câu nói của nhà văn Mark Twain là: người Anh luôn thích làm những việc đã có trước đó, người Mỹ thì luôn thích làm những việc chưa bao giờ tồn tại. Lincoln đã từng nói là tôi không muốn đi theo đường mòn, mà muốn đi theo những hướng mới. Người Việt Nam thậm chí chưa bằng người Anh. Qua bao nhiều thế kỷ tồn qua các thời phong kiến nước ta ít có sự thay đổi vượt bậc, điều này ăn sâu vào tiềm thức của chúng ta nên khi chúng ta đưa ra một ý tưởng mới sẽ có rất nhiều người phản bác. Tủ sách dòng họ cũng vậy.

Khi anh mới đưa làm tủ sách dòng họ đầu tiên thì sự ủng hộ rất thấp, nhiều người ủng hộ và nhiều người không. Ví dụ ở Hà Tĩnh, là nơi được gọi là đất học của Việt Nam thì mô hình của anh thì không thành công lắm. Nhưng khi ra miền Bắc, mô hình đã thành công ngoài mong đợi của anh.

Năm 2007 khi anh còn ở Nghệ An, cuối tuần nào anh cũng bắt xe ra Hà Nội, tự bỏ tiền ra đi lại, mua sách, đi xin sách để tự làm các tủ sách, khó khăn về cả mặt không gian lẫn thời gian, ảnh hưởng đến kinh tế.

Một khó khăn khác là người nông dân đã có thói quen không đọc sách được dồn tích, hình thành từ rất lâu rồi. Điều này như một bức tưởng chắn khó có thể phá vỡ.

Tuy nhiên nếu chúng ta cứ nhìn vào những cái khó mà không làm thì chẳng thể thay đổi được gì. Quan điểm của anh là trong cuộc đời của mình phải có một cái gì đó để làm, để đeo đuổi đến cùng, kể cả không thành công, nhưng mình đã cảm thấy mình đã cố gắng hết mức thì vẫn hay hơn là để đến già lại bảo “biết thế ngày xưa mình cứ làm theo đuổi cho xong.”

IY: Anh đã hy sinh gì của bản thân và đã gặt hái được gì khi thực hiện mô hình này?

Anh Thạch: Tất nhiên là có những hy sinh nho nhỏ. Anh phải bỏ tiền, mất công sức, mất thời gian. Anh bỏ việc ở những nơi an nhàn, biên chế đàng hoàng, hoặc có nơi lương cao và trả bảo hiểm tốt để đeo đuổi dự định của mình. Điều này phần nào có ảnh hưởng đến gia đình; chẳng hạn dành ít thời gian về thăm con hơn.

Nhưng anh đã được rất nhiều. Thứ nhất là anh đã giúp cho hàng chục nghìn người có cơ hội đọc sách và giúp một số bạn trẻ định vị lại chính mình, vai trò của mình trong đời sống trong thời gian tới. Các bạn sẽ hiểu được bổn phận của mình đối với xã hội.

IY: Trên thực tế không phải người nào có chữ cũng có tâm…

Anh Thạch: Anh hoàn toàn đồng ý với em. Ở nông thôn có rất nhiều người không biết chữ, họ chỉ thuộc những câu ca dao, những câu Kiều nhưng lại rất nhân văn. Ngược lại, có rất nhiều người đọc nhiều sách nhưng họ vẫn ăn cắp, tham nhũng-một hành vi rất hèn và đốn mạt của người có chữ. Điều này rất khó phân định và nó phụ thuộc vào nấc thang của xã hội. Tuy nhiên anh khẳng định là nếu một dân tộc đọc nhiều sách thì dân tộc đó sẽ trở nên nhân văn hơn, con người sẽ hành động tốt hơn để phản ứng lại với những điều tiêu cực trong đời sống

IY: Cho đến nay anh thấy anh đã làm được bao nhiêu phần trăm công cuộc sách hóa nông thôn?

Anh Thạch: Khoảng  0.01 %. Nhu cầu sách của nông thôn là hàng chục triệu cuốn, bây giờ anh mới chỉ cung cấp được mấy chục nghìn cuốn, chưa ăn thua gì cả. Tuy nhiên anh nghĩ là ít nhất anh đã nói lên được 1 tiếng nói với xã hội là chúng ta cần đưa sách về nông thôn, nâng cao dân trí bằng hành động mạnh mẽ. Nhớ lại những lúc dịch tài liệu thuê đến 2 – 3 giờ sáng lấy tiền mua sách để đeo đuổi ý tưởng của mình, thứ 7 – Chủ nhật dù trời nắng hay gió anh cũng bắt xe từ Vinh ra Hà Nội xin sách, lên mạng tìm địa chỉ các nhà văn để xin sách, nhìn lại thấy hôm nay mình được như thế này, được báo chí truyền hình nói đến nhiều để tần suất xuất hiện của tủ sách dòng họ được nhân lên, chắc chắn đã đánh thức ai đó nghĩ đến quê hương của mình, đến sự phát triển bền vững của xã hội, của đất nước bằng tri thức.

IY: Kế hoạch của anh cho mô hình Tủ Sách Dòng Họ trong 5 năm tới là gì?

Anh Thạch: “Tủ Sách Dòng Họ” chỉ là một trong chuỗi các mô hình mà anh muốn đưa về nông thôn. Anh đang thực hiện một mô hình khác ở Thái Bình là “Tủ Sách Phụ Huynh”. Cụ thể là phụ huynh sẽ góp tiền đóng tủ sách trong lớp học của con mình. Tủ sách đặt trong lớp học sẽ làm tăng được tần suất tiếp xúc bằng mắt của trẻ đối với sách. Ví dụ với tủ sách đặt cạnh bảng, khi học sinh nhìn lên bảng sẽ thấy sách ngay. Khi được tiếp xúc với tần suất lặp đi lặp lại như vậy, lại thấy các bạn trong lớp đọc sách thì những em chưa tiếp xúc nhiều với sách hoặc chưa mong muốn đọc sách sẽ dần dần được kích thích để đọc và hình thành thói quen đọc.

Hội nghị xây dựng Tủ sách phụ huynh

Ngoài ra, anh cũng đang tìm mọi cách để vận động các chính sách thực hiện các hoạt động khuyến học: ví dụ đưa tiêu chí có tủ sách vào việc công nhận danh hiệu làng văn hóa, dòng họ văn hóa, dòng họ khuyến học. Nếu cả 2 tiêu chí này được áp dụng, một thời gian nữa, số lượng các dòng họ mở tủ sách sẽ tăng lên rất nhiều, giúp đánh thức các nguồn tiền trong quỹ khuyến học của các dòng họ, đưa mô hình tủ sách khuyến học vào chiều sâu hơn.

IY: Hiện nay các trường học ở Việt Nam đều có thư viện nhưng không phải là nơi kích thích mầm đọc lớn nhất?

Anh Thạch: Hiện giờ các trường học ở Việt Nam đều có thư viện nhưng chỉ có lèo tèo vài trăm đầu sách, không thể thỏa mãn được nhu cầu đọc sách của học sinh. Thái độ của các thủ thư không cởi mở, nhiệt tình để giúp người đọc đến với sách.

Theo thông tin trên báo Đất Việt, trên 50% các thư viện trong trường học ở Việt Nam là không hoạt động trong khi trường học là nơi kích thích mầm đọc lớn nhất. Để khởi động Mô hình tủ sách phụ huynh  ở trường THCS An Dục huyện Quỳnh Phụ-Thái Bình anh chỉ cần đóng góp 500,000đ và mỗi phụ huynh đóng góp 50.000 VND. Chỉ sau 4 tháng, các phụ huynh trường An Dục đã tự xây dựng 8 tủ sách khác với trên 1.000 đầu sách. Nếu có một tiêu chí, ví dụ trường học nào muốn được công nhận là trường học thân thiện thì mỗi phòng học đều phải có tủ sách với khoảng 200 đầu sách, thì sẽ rất tuyệt vời và tiến trình “sách hóa nông thôn” hay chính sách xã hội hóa thư viện của nhà nước sẽ được hiện thực rất nhanh. Sau 30 – 50 năm, đất nước mình sẽ có những thay đổi rõ rệt.

IY: Anh có lời nhắn nhủ gì cho các bạn trẻ, làm thế nào để biến khó khăn thành động lực.

Em bé được bồng bên phải anh Thạch mới 3 tuổi đã bị liệt do mẹ em thiếu hiểu biết về sức khỏe sinh sản, uống quá nhiều thuốc Tây khi mang thai.

Anh Thạch: Đối với anh, anh luôn nhìn thấy cơ hội ở mọi nơi mọi lúc. Nhìn cái gì anh cũng ra mô hình cả. Thực ra về trí lực anh chỉ ở mức trung bình nhưng anh được cái kiên trì. Với mỗi một vấn đề anh đều cố gắng tìm ra cách giải quyết. Anh còn nhớ hồi anh học lớp 8, nhà anh làm nghề nấu rượu, phải làm lạnh trong bình Bi-đông nhôm, do bị oxi hóa nên rượu bị hôi. Khi anh học đến bài nhiệt lượng cô giáo giải thích”chụp đèn dầu càng mỏng thì càng ít bị nứt vì nhiệt bên trong và bên ngoài chụp đèn dung hòa nhanh”. Nhờ bài học này mà anh đã dùng bóng đèn neon 120 cm để giải quyết vấn đề làm lạnh rượu. Kết quả là rượu không bị hôi và nhiều người dân ở quê anh đã dùng bóng neon để nấu rượu.

Với các bạn trẻ, các bạn nên đeo đuổi lấy đam mê của đời mình. Trước hết phải làm được điều gì đó cho chính mình, thỏa mãn bản thân mình. Những điều tốt thỏa mãn đam mê của mình đương nhiên sẽ tốt cho xã hội. Đeo đuổi mục tiêu, khát vọng của đời sống là hết sức quan trọng, là một yếu tố để thúc đẩy xã hội. Cần phải kiên trì, học hỏi nhiều người, tận tâm với công việc đó.

Càng khó khăn thì mình càng phải làm, vì những cái dễ người khác đã làm hết rồi. Mình phải kiên trì đeo đuổi nó, trả lời những người phản đối mình bằng những kết quả mình làm được, không phản đối bằng miệng nữa. Quan điểm của anh là, khi đặt mục tiêu của mình ở trước mặt, mình luôn luôn nghĩ đến nó để tiến lên phía trước, và mình nắm tay những người ủng hộ mình và cố gắng làm thế nào để người khác dần dần chạy lên đi song song với mình hay hơn là phản ứng lại họ. Dần dần họ sẽ thấy việc làm của mình là tốt và ủng hộ mình.

IY: Cảm ơn anh vì buổi nói chuyện rất có ý nghĩa! Bọn em hy vọng mô hình “Tủ sách dòng họ” sẽ ngày càng được nhân rộng, ngày càng nhiều người được tiếp cận với sách, với tri thức như mong muốn của anh.

Anh Nguyễn Quang Thạch có mong muốn chia sẻ kinh nghiệm và sẵn sàng giúp đỡ việc thành lập tủ sách với tất cả những dòng họ có nhu cầu. Các cá nhân muốn tham gia đóng góp sách, ủng hộ tiền để xây dựng tủ sách có thể liên hệ với anh Thạch qua điện thoại: 0912.188.644/01685116999; Email: sachchonongdan@gmail.com hoặc hotronongthon@gmail.com hoặc truy cập vào website: http://www.sachlangque.net

Các bạn có thể đọc thêm về anh Thạch và Tủ sách dòng họ ở đây:

Hành động đi, Người ta hèn là do dân trí thấpTết xuyên Việt xin sách về quêChàng trai xuyên Việt vì Tủ sách dòng họGã ăn mày sách xuyên ViệtChuyện gã ăn mày sách xuyên Việt, Suy tư biết ngỏ cùng ai

Các bài viết bằng tiếng Anh:

Book guru brings libraries to countryside, Bookwork stocks shelves of rural libraries, A man who devotes to creating family bookcases in Vietnam


Tagged , , , ,

5 thoughts on “Nguyễn Quang Thạch: “Trong cuộc đời phải có một cái gì đó để làm, để đeo đuổi đến cùng”

  1. Phương says:

    Thật là một ý tưởng hay và đáng khâm phục! Hy vọng ý tưởng của anh Thạch sẽ nhận được ngày càng nhiều sự ủng hộ của mọi người!

  2. chúc anh thành công

  3. Vũ Khoa says:

    Khâm phục bạn, hãy giúp tôi xây dựng tủ sách dòng họ nhà tôi nhé.

  4. hoapk says:

    Một tâm huyết và ý chí đáng khâm phục. Chúc anh sức khỏe và may mắn :)

Bạn nghĩ gì? (Hít thở sâu và làm vài động tác thể dục trong lúc chờ bình luận được duyệt nhé)

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 307 other followers

%d bloggers like this: